08
St
Cmentarz w Łynie (Praca konkursowa)
08.01.2014 18:34

Prezentujemy pracę konkursową Marty Gołębiewskiej, uczennicy Zespołu Szkół Rolniczych i Ogólnokształcących w Jagarzewie przedstawioną podczas XIII Powiatowego Konkursu Wiedzy o Regionie im. Ludwika Ekierta.

Bitwa u Źródeł Łyny


Cmentarz w Łynie jest smutną pamiątką wydarzeń „wielkiej historii”, jakie miały miejsce na tej ziemi w 1914r. 22 sierpnia, XV korpus rosyjski po krwawych walkach zdobył Działdowo oraz Nidzicę. Następnego dnia doszło do zaciętej bitwy na polach wsi Frąknowo – Łyna - Orłowo, gdzie pochód Rosjan został zatrzymany przez XX korpus niemiecki. Obie strony poniosły duże straty. Walki te otrzymały nazwę w historiografii polskiej bitwy u źródeł Łyny lub walki w rejonie Frąknowo – Łyna – Orłowo. Bitwa u źródeł Łyny rozpoczęła się 23 sierpnia 1914r. (w niedzielę). Wczesnym rankiem Rosjanie byli niedaleko niemieckich linii obrony (patrz mapka 1). Przemieszczające się masy wojska zaobserwował sterowiec Z.V (znajdujący się na południe od Orłowa), który został ostrzelany silnym ogniem piechoty. Oddziały gen. v. Sholtza były strudzone wielodniowymi marszami, ale od rana budowały okopy na swych pozycjach. Koło południa na wzgórzach leżących naprzeciw pozycji 37. Dywizji pojawiły się pojedyncze patrole przeciwnika. Około godziny 14-tej na stanowiska niemieckie spadły pierwsze pociski artyleryjskie. Walka się rozpoczęła. Rosjanie główne uderzenie skierowali na południe od Frąknowa. Odcinek ten bronił 18. pułk Landwehry oraz 150. pułk piechoty z Olsztyna. Rosjanie o zmroku wzmocnili atak i na wzgórze 205, ale oddziały niemieckie odpierały przeciwników. Strzały ustały około godz. 23.00.

Obecny opis założenia cmentarza


Cmentarz wojenny powstał w 1914r. Założenie ma powierzchnię 0,12 ha. Cmentarz ma kształt wydłużonego prostokąta o wymiarach 52,92 x16,83m. Całość założenia składa się z dwóch części: dolnej i górnej, które są oddzielone szpalerem drzew lipy drobnolistnej. 
Od ulicy dzieli go wykonana z kamienia brama z metalowym prawym skrzydłem, które jest zamontowane na stałe. Wchodząc na teren trzeba pokonać trzy, starannie wykonane, kamienne schodki w łukowatym kształcie. 
Obecnie pierwszy taras porośnięty jest trawą. Na osi centralnej, na tle szpaleru z lip drobnolistnych usytuowany jest pomnik w formie ołtarza z kamieni ciosanych. Na froncie kamienna tablica z wyrytym równoramiennym krzyżem i datą rozmieszczoną po obu jego bokach:1914,1918. 
We wschodniej części założenia, tuż przy ogrodzeniu, usytuowanych jest sześć kamiennych schodków, którymi wchodzi się na część górną, gdzie znajduje się cmentarz właściwy. Mogiły żołnierskie rozmieszczone są w pięciu rzędach. W czwartym rzędzie umieszczona została wysoka stela (2,21m) z wykutym krzyżem oraz inskrypcją: „HIER RUHEN EREINT GEFALLEN AM 23 AUGUST 1914 IN EINEM VORGEFECHT DER SCHLACHT BEI TANNENBERG VON OSTPR. JAGER-BATL.1, 2 KOMP”. Nad krzyżem widnieją nazwiska oficerów, którzy polegli w bitwie, po bokach nazwiska żołnierzy.Obecnie przed stelą umieszczono niewielki drewniany krzyż. W sumie znajduje się tutaj 12 mogił zbiorowych oraz dwie indywidualne. Wszystkie mogiły otoczone są krawężnikiem z kostki kamiennej oraz oznaczone pulpitowymi tabliczkami z nazwiskami lub liczbą poległych. Na cmentarzu pochowanych jest 54 żołnierzy armii niemieckiej oraz 89 żołnierzy armii rosyjskiej.

Pierwotny wygląd cmentarza


Ustaliłam, że cmentarz zawsze miał kształt wydłużonego prostokąta. Jednak całość założenia kiedyś składała się z czterech tarasów. Wchodząc na cmentarz trzeba było pokonać trzy kamienne schodki w łukowatym kształcie (zachowały się do dnia dzisiejszego) oraz drewnianą, dwuskrzydłową furtkę wbudowaną w mur. Za furtką na pierwszym tarasie również usytuowane były kamienne schodki, którymi wchodziło się na drugi taras. Mur z kamieni ciosanych znajdował się od frontu założenia. Pozostałe boki otaczała siatka z betonowymi słupkami wzdłuż, której posadzony był strzyżony żywopłot. Przy wejściu oraz w dwóch narożnikach rosły świerki pospolite. Centralną część drugiego tarasu stanowił trawnik w kształcie prostokąta, na obrzeżach którego rosły cztery krzewy w formie kulistej. Trawnik najprawdopodobniej otaczała dookoła szeroka ścieżka. Na trzeci taras prowadziły trzy kamienne schodki. Na osi centralnej usytuowany był pomnik w formie ołtarza z kamieni ciosanych. Na nim spoczywał hełm żołnierski. Ołtarz posiadał kamienną tablicę, w której wyryto równoramienny krzyż po bokach którego widniała data 1914,1918 (ołtarz zachował się do dnia dzisiejszego). Stanowił on subdominantę, podkreśloną nasadzeniami ze świerka pospolitego, które otaczały ołtarz półkoliście. Z czasem świerki zostały przycięte tworząc zawarty, strzyżony żywopłot stanowiący zielone tło ołtarza. Na czwarty taras, który tworzył cmentarz właściwy z mogiłami żołnierzy prowadziło sześć kamiennych schodków usytuowanych we wschodniej części założenia. Wchodząc do tej części również trzeba było przejść przez dwuskrzydłową furtkę. Od trzeciego tarasu cmentarz właściwy oddzielony był strzyżonym żywopłotem oraz szpalerem z lipy drobnolistnej. Za furtką prawdopodobnie znajdowała się niewielka aleja lipowa. Dominantą cmentarza był wysoki, drewniany krzyż wznoszący się ponad całość założenia.

Ocena stanu zachowania


Układ cmentarza właściwego czytelny. Stan zachowania określa się jako dość dobry. Do dnia dzisiejszego zachował się: fragment kamiennego muru, ołtarz, schody usytuowane przy wejściu i po wschodniej stronie założenia. Trzy pierwsze tarasy obecnie porasta trawa, pozostały widoczne niewielkie skarpy. Brak drewnianego krzyża, śladów ścieżek oraz nasadzeń krzewiastych. Zachowały się obsadzenia lipami otaczające cmentarz właściwy od wschodu oraz północy, a także szpaler lip oddzielający cmentarz właściwy od reszty założenia.



Podsumowanie



Choć już nie żyją świadkowie tamtych wydarzeń, to bitwa pod Tannenbergiem pozostawiła trwałe ślady w ludzkiej pamięci i krajobrazie. Pozostały licznie rozsiane cmentarze. Jeden znajduje się w centrum wsi Łyna. 
Na terenie dzisiejszego województwa warmińsko- mazurskiego z okresu I wojny światowej mamy około dwóch tysięcy miejsc pochówku. Spoczywają na nich tysiące żołnierzy z armii niemieckiej i rosyjskiej. Z tabliczek nagrobnych wynika, że były to osoby również narodowości: polskiej, francuskiej, angielskiej i innej. Szczególna była pozycja Polaków, którzy nie mając własnego państwa byli rekrutowani do zaborczych armii i w I wojnie światowej musieli walczyć przeciwko sobie. Ponadto działania militarne były prowadzone na terenach zamieszkałych w dużym procencie przez Polaków. Niestety Polacy w Tych wydarzeniach pełnili rolę statystów.

                                                                                                                                              nidzica.wm.pl
 

Jasełka

powered by Beepworld.pl